Buddiannau cymunedol yng Nghymru, wedi'u hegluro.
Mae buddiannau cymunedol yn ymrwymiadau a sicrheir drwy gaffael cyhoeddus sy'n gwella llesiant cymunedau — swyddi, hyfforddiant, gwaith teg a chyfleoedd lleol — y tu hwnt i'r contract ei hun. Dyma'r canllaw clir (yn Gymraeg a Saesneg) i beth ydyn nhw, y gyfraith tu ôl iddyn nhw, a pham mae eu cyflawni'n dda yn anodd.
Y dirwedd ar un olwg
Mae llond llaw o syniadau cysylltiedig yn cael eu drysu â'i gilydd. Dyma sut maen nhw'n cydweddu yng Nghymru — un llinell yr un.
Buddiannau cymunedol
Y pethau penodol a gyflawnir — swyddi, prentisiaethau, gwaith teg, cyfleoedd cadwyn gyflenwi leol a chanlyniadau llesiant a sicrheir drwy gontract.
Caffael cyfrifol yn gymdeithasol
Y fframwaith Cymreig sy'n gofyn i gyrff cyhoeddus ddefnyddio'u gwariant i gyflawni canlyniadau cymdeithasol — bellach yn ddyletswydd o dan Ddeddf 2023.
Y nodau llesiant
Y saith nod yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 y mae'r canlyniadau hynny'n cael eu mesur yn eu herbyn — gan gynnwys Cymru lewyrchus, sydd bellach yn cyfeirio at waith teg.
Gwerth cymdeithasol
Y model cysylltiedig o dan Ddeddf Gwasanaethau Cyhoeddus (Gwerth Cymdeithasol) 2012, sy'n berthnasol yng Nghymru a Lloegr — y ddyletswydd i ystyried llesiant.
Adeiladu cyfoeth cymunedol
Y nod economaidd ehangach o gadw mwy o wariant cyhoeddus yn cylchredeg mewn cymunedau lleol. Mae buddiannau cymunedol yn un ysgogiad tuag at hynny.
Datrys y cyfan →
Gweler y map llawn o sut mae'r rhain yn cydweddu yng Nghymru, gyda ffynonellau.
Yr eiliad
Mae dyletswyddau Cymru'n dod i rym nawr
Mae Deddf Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) 2023 yn dod â dyletswyddau caffael cyfrifol yn gymdeithasol i rym. Daw'r dyletswyddau allweddol i rym o 25 Mawrth 2026 o dan Orchymyn Cychwyn Rhif 4 2025. Mae'r Ddeddf hefyd yn darparu ar gyfer adroddiadau caffael cyfrifol yn gymdeithasol blynyddol a chofrestr contractau — mae dyddiad yr adroddiad blynyddol cyntaf eto i'w gadarnhau.
Pam mae hyn yn bwysig nawr →- 2024 Daeth dyletswyddau partneriaeth gymdeithasol Rhan 2 i rym (1 Ebrill 2024); mae nod “Cymru lewyrchus” bellach yn cyfeirio at waith teg.
- Maw 2026 Daw dyletswyddau caffael cyfrifol yn gymdeithasol allweddol i rym (25 Mawrth 2026, Gorchymyn Cychwyn Rhif 4 2025).
- I'w gadarnhau Darperir ar gyfer adroddiadau caffael cyfrifol yn gymdeithasol blynyddol a chofrestr contractau; mae'r dyddiad adrodd cyntaf i'w gadarnhau.
Mae eu sicrhau'n hawdd. Mae eu cyflawni'n anodd.
Dim ond cymal sydd ei angen i ysgrifennu buddiant cymunedol i mewn i gontract. Daw'r rhan anodd wedyn: olrhain miloedd o ymrwymiadau ar draws cyflenwyr ac isgontractwyr, monitro cymalau gwaith cyhoeddus cymdeithasol, mynd ar ôl a gwirio'r dystiolaeth eu bod wedi'u cyflawni go iawn — a bellach cynhyrchu adroddiad blynyddol sy'n barod i'w archwilio o dan Ddeddf 2023.
GraddfaCannoedd neu filoedd o ymrwymiadau byw ar yr un pryd, pob un â'i berchennog a'i ddyddiad ei hun.
TystiolaethMae angen prawf ar bob un ei fod wedi digwydd go iawn — a gwiriad ansawdd, nid tic yn unig.
IsgontractwyrMae cymalau'n llifo i lawr cadwyni cyflenwi nad ydych yn eu dal yn uniongyrchol.
AdroddAdroddiad caffael cyfrifol yn gymdeithasol blynyddol a chofrestr contractau, gyda risg goruchwyliaeth a herio ynghlwm.
Gan y tîm tu ôl i'r safle hwn
Dyma'n union pam y gwnaethon ni adeiladu Cenefits
Mae Cenefits yn feddalwedd bwrpasol i olrhain, dystiolaethu ac adrodd ar fuddiannau cymunedol ar raddfa fawr — wedi'i brofi ar draws sector cyhoeddus yr Alban ac wedi'i adeiladu ar gyfer yr un gwaith yng Nghymru.
Cadw'n gyfredol
Cael gwybod pan fydd y rheolau'n newid
Mae dyletswyddau Cymru'n dod i rym drwy 2026. Gadewch eich e-bost ac fe rown ni wybod i chi pan fydd y gyfraith neu'r canllawiau'n symud — dim mwy na hynny.
